Kan ik met staalframebouw passief bouwen?
Jazeker. Sterker nog: staalframebouw is uitstekend geschikt voor passief bouwen. Door de slanke constructie, de mogelijkheid om dikke isolatiepakketten toe te passen en de hoge maatvastheid van het systeem kan een staalframewoning relatief eenvoudig voldoen aan de hoge eisen die aan een passiefhuis worden gesteld.
Vaak wordt passief bouwen geassocieerd met houtskeletbouw, omdat deze bouwmethode al jarenlang veel wordt toegepast binnen de passiefhuiswereld. Dat betekent echter niet dat staalframebouw minder geschikt is. Integendeel. Een belangrijk voordeel van staalframebouw is dat het gegalvaniseerde staal niet krimpt, niet zwelt en nauwelijks werkt onder invloed van vocht of temperatuur. Hierdoor blijven aansluitingen tussen constructiedelen, isolatie en luchtdichtingslagen ook op de lange termijn zeer stabiel.
Waar draait passief bouwen werkelijk om?
Passief bouwen is veel meer dan een keuze voor een bepaald bouwsysteem. De basis werd in de jaren tachtig ontwikkeld door onder andere Wolfgang Feist. Het uitgangspunt is eenvoudig: voorkom zoveel mogelijk energieverlies, zodat een woning nog maar heel weinig energie nodig heeft om comfortabel warm te blijven.
Daarvoor wordt aandacht besteed aan onder andere:
- zeer hoogwaardige isolatie van vloer, gevels en dak;
- het voorkomen van koudebruggen;
- een extreem luchtdichte gebouwschil;
- hoogwaardige kozijnen met drievoudige beglazing;
- optimale oriëntatie op de zon;
- gecontroleerde balansventilatie met warmteterugwinning (WTW);
- een compact en doordacht ontwerp;
- efficiënte installaties met een laag energieverbruik.
Het bouwsysteem vormt daarbij slechts de basis. Veel belangrijker is dat de constructie voldoende ruimte biedt voor hoogwaardige isolatie en dat luchtdichtingsfolies en aansluitdetails zorgvuldig kunnen worden aangebracht. Juist op deze punten scoort staalframebouw uitstekend.
Waarom is staalframebouw zo geschikt?
Bij staalframebouw bestaat de draagconstructie uit koudgevormde, verzinkte stalen C-profielen. De constructie is zeer nauwkeurig prefab te produceren, waardoor de maatvoering op de bouwplaats vrijwel exact overeenkomt met het ontwerp. Dat biedt belangrijke voordelen:
- hoge maatvastheid;
- minimale toleranties tijdens de montage;
- uitstekende luchtdichtheid;
- eenvoudig aanbrengen van dikke isolatiepakketten;
- relatief eenvoudig voorkomen van koudebruggen;
- snelle en droge bouwmethode;
- weinig bouwvocht in de woning.
Omdat een staalframewoning vrijwel droog wordt gebouwd, hoeft er bovendien geen grote hoeveelheid bouwvocht uit de constructie te verdampen. Dat komt zowel het wooncomfort als de energieprestatie ten goede.
De luchtdichtheid bepaalt het rendement
Eén van de belangrijkste kenmerken van een passieve woning is de luchtdichtheid. Warme lucht die ongecontroleerd via naden en kieren naar buiten verdwijnt, veroorzaakt veel energieverlies. Daarom worden alle aansluitingen van gevels, daken, vloeren, kozijnen en installatiedoorvoeren zorgvuldig luchtdicht afgewerkt.
Bij staalframebouw kunnen luchtdichtingsfolies, tapes en manchetten zeer nauwkeurig worden verwerkt. Dankzij de vormvaste constructie blijven deze aansluitingen ook op lange termijn betrouwbaar functioneren.
Triple glas en hoogwaardige kozijnen
Een passieve woning maakt vrijwel altijd gebruik van kozijnen met HR+++ (triple) glas. Niet alleen het glas is daarbij belangrijk, maar ook de kwaliteit van de kozijnen, de afstandhouders tussen de glasbladen en vooral de montage in de gevel.
Goed geplaatste kozijnen beperken warmteverlies aanzienlijk en zorgen tegelijkertijd voor veel daglicht en een comfortabel binnenklimaat zonder koudeval langs de ramen.
Ontwerpen volgens de principes van het Passiefhuis
Een passieve woning ontstaat al op de tekentafel. Tijdens het ontwerp wordt gekeken naar:
- de vorm van de woning;
- de verhouding tussen geveloppervlak en inhoud;
- de ligging ten opzichte van de zon;
- de grootte van de glasoppervlakken;
- zonwering tegen oververhitting;
- ventilatie;
- koeling;
- isolatiediktes;
- installaties;
- koudebrugvrije detaillering.
Voor veel passieve woningen wordt hiervoor gebruikgemaakt van een PHPP-berekening (Passive House Planning Package). Met deze uitgebreide energieberekening wordt al tijdens het ontwerp gecontroleerd of de woning aan de gestelde prestatie-eisen kan voldoen. Indien nodig worden isolatie, glasoppervlakken, installaties of detailleringen aangepast totdat een optimaal resultaat wordt bereikt.
Zeer lage energievraag
Een woning die volgens de passiefhuisprincipes is ontworpen heeft een bijzonder lage warmtevraag. Volgens de internationale Passiefhuis-standaard bedraagt de benodigde energie voor ruimteverwarming maximaal ongeveer 15 kWh per vierkante meter gebruiksoppervlak per jaar. Daardoor is vaak slechts een zeer beperkte verwarmingsinstallatie nodig.
In combinatie met een moderne lucht-waterwarmtepomp, balansventilatie met warmteterugwinning, zonnepanelen en hoogwaardige isolatie kan het energieverbruik verder worden teruggebracht tot een zeer laag niveau.
Comfort staat centraal
Passief bouwen draait niet alleen om energiebesparing. Minstens zo belangrijk is het wooncomfort. Door de uitstekende isolatie en de luchtdichte gebouwschil blijft de binnentemperatuur zeer stabiel. Koude tocht langs ramen behoort vrijwel tot het verleden en dankzij de balansventilatie wordt voortdurend frisse, gefilterde lucht toegevoerd.Ook in de zomer biedt een goed ontworpen passieve woning voordelen. Door zonwering, hoogwaardige isolatie en de relatief snelle temperatuurregeling van een goed ontworpen staalframewoning blijft het binnenklimaat comfortabel, terwijl slechts weinig energie nodig is voor eventuele koeling.
Waarom worden er relatief weinig passieve woningen gebouwd?
Ondanks de vele voordelen worden er in Nederland nog relatief weinig volledig passieve woningen gebouwd. Dat heeft in de eerste plaats te maken met de investering die hiervoor nodig is.
Een passieve woning vraagt om een andere manier van denken. De opdrachtgever kiest niet alleen voor een energiezuinige woning, maar wil op vrijwel ieder onderdeel het hoogst haalbare realiseren. Dat betekent onder andere dikkere isolatiepakketten, nog betere kozijnen, een extreem luchtdichte gebouwschil, zeer nauwkeurige detailleringen, hoogwaardige ventilatie-installaties en een uitgebreide energetische doorrekening van het ontwerp.
Bij passief bouwen wordt werkelijk op ieder detail gekeken waar nog energie kan worden bespaard. Iedere koudebrug wordt geanalyseerd, iedere kier wordt voorkomen en iedere installatie wordt zo efficiënt mogelijk ontworpen. Dat vraagt meer engineering, meer voorbereiding en vaak ook hogere materiaalkosten.
Daar staat tegenover dat de standaard van nieuwbouwwoningen de afgelopen jaren enorm is verbeterd. Moderne staalframe- en houtskeletwoningen beschikken tegenwoordig al over zeer hoogwaardige isolatie, uitstekende kierdichting, HR+++ beglazing, balansventilatie en warmtepompen. Hierdoor zijn veel nieuwe woningen tegenwoordig al zeer energiearm.
Juist daardoor wordt de stap van een energiezuinige woning naar een volledig passiefhuis steeds kleiner. De extra energiebesparing die met aanvullende investeringen wordt bereikt, wordt financieel steeds moeilijker terug te verdienen. Vanuit een puur economische benadering kiezen veel opdrachtgevers daarom voor een zeer energiezuinige woning in plaats van een gecertificeerd passiefhuis.
Voor veel liefhebbers van passief bouwen is de terugverdientijd echter niet de belangrijkste motivatie. Zij kiezen bewust voor maximaal wooncomfort, een uitzonderlijk gezond binnenklimaat, een zeer constante binnentemperatuur, minimale energievraag en een woning die ook op de lange termijn tot de absolute top behoort. Een goed ontworpen en zorgvuldig gebouwde passieve woning levert op al deze onderdelen een bijzonder hoog kwaliteitsniveau.
Waarom zijn de meeste passieve woningen van houtskeletbouw en niet van staalframebouw?
Wie zich verdiept in passief bouwen, zal ontdekken dat veel bestaande passieve woningen zijn uitgevoerd in houtskeletbouw. Dat heeft echter veel meer met de geschiedenis van passief bouwen te maken dan met technische verschillen tussen beide bouwsystemen.
Toen het Passiefhuis-concept zich vanaf de jaren negentig verder ontwikkelde, werd houtskeletbouw al veel toegepast in landen als Duitsland, Oostenrijk en Scandinavië. De kennis, leveranciers, detailleringen en bouwbedrijven waren daar volledig op ingericht. Het lag daarom voor de hand dat de eerste passieve woningen eveneens in houtskeletbouw werden uitgevoerd.
Hetzelfde zien we overigens in Nederland bij traditionele woningbouw. Het overgrote deel van de woningen wordt nog steeds gebouwd met beton, kalkzandsteen en baksteen. Niet omdat dit per definitie de enige of beste oplossing is, maar vooral omdat de bouwsector daar historisch op is ingericht. Architecten, aannemers, leveranciers en onderaannemers werken al tientallen jaren met deze materialen.
Bouwmethoden veranderen nu eenmaal geleidelijk.
Staalframebouw is een relatief moderne bouwmethode die de afgelopen jaren sterk in opkomst is. Door de hoge maatvastheid, de prefab productie, de droge bouwmethode en de uitstekende mogelijkheden voor hoogwaardige isolatie wordt staalframebouw steeds vaker toegepast bij zeer energiezuinige woningen.
Daarmee groeit ook het aantal passieve woningen dat met staalframe wordt gebouwd. Technisch gezien bestaan er namelijk uitstekende mogelijkheden om met staalframe aan dezelfde hoge energetische prestaties te voldoen als met houtskeletbouw. Sterker nog, door de grote maatvastheid van staal en de nauwkeurige prefab fabricage kan staalframebouw op onderdelen zelfs voordelen bieden voor het realiseren van een duurzame luchtdichte gebouwschil.
De verwachting is dan ook dat staalframebouw de komende jaren een steeds grotere rol zal spelen binnen het segment van zeer energiezuinige en passieve woningen. Naarmate de bouwsector verder industrialiseert en prefab bouwen verder toeneemt, zal staalframebouw naar verwachting steeds vaker worden gekozen als basis voor woningen die voldoen aan de hoogste eisen op het gebied van energieprestatie, duurzaamheid en wooncomfort.
Conclusie
Staalframebouw vormt een uitstekende basis voor passief bouwen. Dankzij de maatvaste constructie, de eenvoudige toepassing van dikke isolatiepakketten, de hoge luchtdichtheid en de nauwkeurige prefab productie kan een staalframewoning uitstekend voldoen aan de uitgangspunten van het Passiefhuis-concept. In combinatie met een doordacht ontwerp, hoogwaardige kozijnen met triple glas, een perfecte luchtdichting en energiezuinige installaties ontstaat een woning met een zeer laag energieverbruik, een hoog wooncomfort en een duurzame levensduur.
